Giżycko
Giżyckopedia, encyklopedia Giżycka
Giżycko (Loetzen, Lec, Łuczany) - trzydziestotysięczne miasto powiatowe w woj. warmińsko-mazurskim, położone w sercu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, na lądowym przesmyku między jeziorami Niegocin i Kisajno. Pozbawione praktycznie przemysłu, letnie centrum żeglarstwa, sportów i turystyki wodnej.
Historia: Osadnictwo w okolicach Giżycka sięga 15 tysiącleci wstecz - tak datowano róg renifera ze śladami obróbki, znaleziony w warstwie piasku na północnym brzegu jeziora Popówka Mała. Archeolodzy zlokalizowali na terenie miasta liczne stanowiska osadnicze (m.in. ślady grodziska w obecnym Parku im. Rogera Goemaere) z okresu wczesnego średniowiecza, zaś piętnastowieczny kronikarz - Johannes Plastwich, wymienia imię wodza staropruskiego plemienia Galindów - Ysegupsa, który miał swoją siedzibę w pobliżu obecnego miasta, na jeziorze Niegocin. Niemieccy historycy powiązali też okolice Giżycka z misją chrystianizacyjną św. Brunona z Kwerfurtu, lokalizując na jednym z nadniegocińskich wzgórz (w obrębie dzisiejszego miasta) miejsce jego męczeńskiej śmierci w 1009 r. Obszar WJM został opanowany przez Krzyżaków do 1283 r. i zapewne od razu na przesmyku między Kisajnem i Niegocinem powstał gródek strażniczy, ale dokumenty wymieniają giżycki zamek dopiero w 1340 r. Przy zamku Loetzen powstała osada - Nowa Wieś, która w 1475 r. uzyskała lokację na prawie chełmińskim, ustanowioną przez krzyżackiego komtura z Pokarmina - Bernarda von Balzhofena. W 1612 r. osada Nowa Wieś otrzymała prawa miejskie i herb, przyswajając nazwę zamku - Loetzen (mazowieccy osadnicy zwali miasto - Lec). W 1657 r. miasto zostało spalone przez wojska polsko-tatarskie. Na przełomie XVII i XVIII stulecia gród pustoszony był przez liczne pożary i epidemie. W 1758 r. miasto zajeły wojska rosyjskie (magistrat złożył "przysięgę na wierność" carycy Elżbiecie), zaś w 1807 r. polscy ułani gen. Dąbrowskiego i gen. Zajączka. W 1820 r. Loetzen stało się siedzibą starosty powiatowego (wcześniej siedzibą starostwa był Ryn ). Druga połowa XIX stulecia przyniosła dynamiczny rozwój miasta - zbudowano Twierdzę Boyen i rozbudowano giżycki garnizon, przeprowadzono linię kolejową Królewiec - Prostki i zbudowano sieć dróg bitych, dzięki sieci kanałów uruchomiono regularną żeglugę na WJM - oraz otworzyło je dla przyjazdów turystycznych. W czasie I wojny światowej Loetzen doznało sporych zniszczeń, zaś w drugiej fazie działań wojennych w Prusach Wschodnich było siedzibą niemieckiego sztabu z marszałkiem Paulem von Hindenburgiem i gen. Erichem Ludendorffem na czele. W plebiscycie 1920 r. jedynie 3 mieszkańców Loetzen głosowało na Polskę (4909 głosów oddano na Niemcy). Okres międzywojenny przyniósł dynamiczny rozwój miasta i ugruntował jego pozycję, jako liczącego się kurortu turystycznego w Prusach Wschodnich. W 1939 r. miasto liczyło 16 288 mieszkańców. W okresie wojny Loetzen było centrum szkoleniowym i siedzibą dowództwa tzw. Osttruppen - oddziałów złożonych z dezerterów sowieckich, zaś w Twierdzy Boyen funkcjonował wydział Abwehry - "Fremde Heere Ost", zbierający informacje o sowieckim przeciwniku, kierowany przez gen. Reinharda Gehlena (późniejszego twórcę slużb wywiadowczych RFN). Sowieci zdobyli Loetzen 26 stycznia 1945 r., niszcząc w dużym procencie miasto, o które nie było poważniejszych walk. Zasiedlane w przeważającej mierze przez "repatriantów" z Kresów Wschodnich (a od 1947 r. przez przesiedleńców ukraińskich z akcji "Wisła") miasto przyjęło nazwę - Łuczany, która w sierpniu 1946 r., pomimo protestów mieszkańców, została zmieniona na - Giżycko, ku czci ewangelickiego duchownego i działacza ruchu mazurskiego - Gustawa Gizewiusza. W 1975 r. zlikwidowano powiat giżycki, a miasto włączono do województwa suwalskiego. W 1999 r. Giżycko powróciło do warmińsko-mazurskiego obszaru administracyjnego, zaś do nowoutworzonego powiatu giżyckiego włączono również Węgorzewo, jednak na skutek starań węgorzewian, po roku restytuowano powiat węgorzewski i wyłączono go spod giżyckiej władzy administracyjnej.
Kompendium wiedzy o dawnym Giżycku
